فیزیوتراپی واژینال چگونه انجام میشود؟
- دستهبندی: مقالات عمومی فیزیوتراپی
- نویسنده: سعید مزین
فیزیوتراپی واژینال یک شیوه درمانی هدفمند است برای درمان عضلات لگن، درمان درد دنبالچه و ساکروم که قدرت و عملکرد آنها را بهبود میبخشد؛ بهطوری که اختلالات و مشکلات مجاری ادارای و تناسلی رفع میشوند و کیفیت زندگی و وضعیت سلامت خانمها ارتقا پیدا میکند. در این مطلب قصد داریم اطلاعات کامل و دقیقی درباره تعریف فیزیوتراپی واژینال و کاربردهای آن در اختیار شما قرار دهیم.
فیزیوتراپی واژینال چیست؟
فیزیوتراپی واژینال تکنیک درمانی موثری است که قدرت و عملکرد عضلات کف لگن، رباطها و بافتهای همبند متصل به آن را بهبود میبخشد و با حمایت از عضلات لگن، فعالیت مثانه و روده را کنترل میکند. فیزیوتراپیست با استفاده از تمرینات فیزیکی که از طریق دسترسی به واژن و راست روده انجام میدهد، تمرینات تنفسی و ماساژ، علاوه بر حمایت از دستگاه اداری و تناسلی، میزان برانگیختگی و رضایت از رابطه جنسی را هم ارتقا میدهد.
قطعا استفاده از فیزیوتراپی برای درمان مشکلات واژینال نسبت به جراحی کمهزینهتر و آسانتر است و عوارض کمتری ایجاد میکند؛ به همین دلیل بهرهگیری از تکنیکهای فیزوتراپی واژن برای درمان اختلالات مربوط به مجاری ادراری و تناسلی، رحم، مثانه، رکتوم با استقبال بالایی مواجه است.
کاربردهای فیزیوتراپی واژینال چیست؟
فیزویوتراپی در ناحیه واژینال، عضلات، رباطها و بافتهای همبند متصل به لگن را تقویت میکند و موجب ارتقا برانگیختگی جنسی میشود. حتی در کنترل حرکات روده و مثانه هم موثر است. بنابراین کاربردهای آن شامل موارد زیر است:
1_ درمان واژینیسموس
واژینیسموس وضعیتی است که موجب سفت شدن غیر ارادی عضلات کف لگن و ماهیچههای دهانه واژن میشود و دخول را برای خانمها دردناک و سخت میکند. حتی برخی از خانمها هنگام استفاده از تامپون یا معاینه لگن هم درد و نارراحتی را تجربه میکنند. یکی از بهترین شیوههای درمان واژینیسموس، فیزیوتراپی است که با استفاده از تکنیکهای بازآموزی عضلات کف لگن و با هدف تقویت و کشش عضلات انجام میشود و میزان درد و اضطراب هنگام دخول را کاهش میدهد و یکی از روشهای مهم دیگر درمان واژینیسموس با آر اف (RF) است که در مجموعه کلینیک خانه سلامت برای شما انجام میشود.
2_ آسیبهای زایمان طبیعی
یکی دیگر از کاربردهای فیزیوتراپی واژینال، درمان آسیبهای زایمان طبیعی است. برخی از خانمها بعد از زایمان طبیعی در کنترل ادرار یا تنش عضلانی به مشکل میخورند و نیاز به درمان دارند که تمرینات فیزیوتراپی این مشکلات را حل میکند.
2_ بهبود دردهای لگنی
دردها و اسپاسمهای غیر طبیعی در ناحیه لگن روابط زناشویی را دچار اختلال میکند. در برخی از مواقع این دردها به دلیل ضعف عضلات کف لگن یا شل شدن عضلات اطراف واژن است که با تمرینات فیزیوتراپی میتوان آنها را کنترل نمود و روابطی به دور از استرس تجربه نمود.
3_ احتباس ادرار
افتادگی مثانه یکی از عوارض زایمان طبیعی افتادگی مثانه است که موجب ایجاد درد در نواحی شکمی و تناسلی میشود. حتی ممکن است میزان افتادگی به حدی باشد که بخشی از مثانه در واژن قابل مشاهده باشد. فیزیوتراپیست با تحریک الکتریکی و تقویت عضلات میتواند این مشکل را درمان کند.
4_ شل بودن واژن
شل شدن عضلات دهانه واژن مانعی برای لذت بردن از رابطه جنسی است و روابط زناشویی را مختل میکند. با فیزیوتراپی واژینال میتوان عضلات را تقویت نمود و میزان رضایت زوجین از رابطه جنسی را افزایش داد.
5_ بیاختیاری ادرار
تمام مشکلات و اختلالاتی که بعد از زایمان طبیعی ایجاد میشود، مانند بیاختیار ادرار یا مدفوع، اختلال ارگاسم و شل شدن عضلات واژن با حرکات اصلاحی فیزیوتراپی واژینال قابل رفع است. بیاختیاری ادرار بعد از زایمان به دلیل عدم آموزش مادر باردار اتفاق میافتد و با آموزش تا حد زیادی قابل پیشگیری است.
6_ درمان اختلالات جنسی با فیزیوتراپی واژینال
برای درمان اختلالات جنسی و افزایش توانایی لذت بردن از فعالیت جنسی میتوان با فیزیوتراپی، عضلات لگن و واژن را تقویت کرد.
7_ مقاربت یا نزدیکی دردناک
مقاربت دردناک یا دیسپارونی یکی از مشکلات آزاردهنده است که برخی از زوجین گرفتار آن میشوند. در مواقعی که علت مقاربت دردناک ضعف ماهیچههای لگن و واژن باشد، فیزیوتراپیست با استفاده از تحریک الکتریکی یا تکنیکهای مختلف ماساژ میتواند عضلات را تقویت کند تا انقباض عضلات و درد و ناراحتی کمتر شود.
8_ افتادگی رحم یا پرولاپس احشای لگنی
پرولاپس رحم یکی از مشکلات شایع بین زنان است که به دلیل از دست رفتن قدرت ماهیچههای لگن و شکم ایجاد میشود. عوامل مختلفی مانند بالا رفتن سن و ترشح استروژن و زایمان طبیعی باعث ایجاد اختلال در عملکرد عضلات نگهدارنده رحم میشود و آن را به سمت کانال واژن و دهانه رحم هدایت میکند. در نتیجه پرولاپس رحم اتفاق میافتد. جلسات منظم فیزیوتراپی واژینال با نظر دکتر متخصص باعث تقویت عضلات، ماهیچه و رباطهای ناحیه شکم و لگن میشود و کیفیت زندگی فرد را افزایش میدهد.
9_ سوزش و درد واژن
سوزش و درد واژن که با نام والوودینیا شناخته میشود یکی از عارضههای شایع دستگاه تناسلی است که با علائمی نظیر قرمزی و التهاب واژن، سوزش و خارش یا احساس داغی و گرگرفتگی همراه است. اغلب اوقات پزشک متخصص بعد از پیدا کردن علت سوزش و درد و درمان دارویی، جلسات فیزیوتراپی را به بیمار پیشنهاد میکند که اثربخشی بالایی دارد.
فیزیوتراپی واژن چگونه انجام میشود؟
در فیزیوتراپی واژینال از تکنیکهای مختلفی برای بهبود وضعیت فیزیکی واژن و اطراف آن استفاده میشود که شامل موارد زیر است:
1_ تمرینات کششی و تقویتی
تمرینات توانبخشی عضلات لگن و واژن مشکلاتی مانند تنش، ضعف و نقص عضلات را برطرف میکند و موجب هوشیاری عضلانی میشود.
2_ تکنیکهای ماساژ درمانی و تکنیکهای تنفسی
تکنیکهای ماساژ واژن یا منوالتراپی از شیوههای مفید برای کاهش تنشهای عضلانی واژن و ریلکس کردن آنها است که اثربخشی بالایی دارد. در این شیوه جریان خون در نواحی اطراف واژن و لگن بهبود پیدا میکند که موجب کاهش درد و ناراحتی میشود. همچنین تکنیکهای تنفس به بیماران کمک میکند اثرات مثبت درمان را مشاهده کنند.
3_ آموزشهای تغییر شیوههای تحریک جنسی
گروه دیگری از تکنیکهای مربوط فیزیوتراپی واژینال بهبود ارتباط با بدن و تجربه جنسی لذتبخش است. فیزیوتراپیست سعی میکند با این تمرینات نگرش بیمار را به روابط جنسی تغییر دهد و با آموزش شیوههای جدید تحریک جنسی فرایند درمان را پیگیری کند.
به این نکته هم دقت داشته باشید که شیوههای آموزشی فیزیوتراپی واژن در تقویت اعتماد به نفس خانمها تاثیر دارد و باعث میشود زوجین بتوانند روابط جنسی رضایتبخشی را تجربه کنند.
عوارض و خطرات فیزیوتراپی واژینال
فیزیوتراپی واژینال یا فیزیوتراپی کف لگن در صورت انجام توسط فیزیوتراپیست آموزش دیده، معمولا روشی کم خطر است. با این حال، بسته به نوع مشکل و تکنیک های مورد استفاده، ممکن است در برخی افراد حساسیت، ناراحتی موقت، خستگی عضلات یا افزایش موقتی درد ایجاد شود. در روش هایی که ارزیابی یا درمان داخلی واژن انجام می شود، میزان ناراحتی باید قابل کنترل باشد و درمان نباید با درد شدید همراه باشد.
نوع درمان نیز برای همه افراد یکسان نیست. بعضی افراد بیشتر به تمرینات تقویتی نیاز دارند، در حالی که در افرادی که عضلات کف لگن بیش از حد منقبض هستند، تمرکز درمان ممکن است روی شل کردن عضلات، تنفس، درمان دستی و کاهش تنش عضلانی باشد. به همین دلیل، انجام خودسرانه تمرینات کگل همیشه مناسب نیست و بهتر است ابتدا وضعیت عضلات کف لگن ارزیابی شود. ACOG نیز بر اهمیت آموزش صحیح تمرینات کف لگن توسط متخصص تاکید دارد.
اگر هنگام درمان درد شدید، خونریزی غیرطبیعی، سرگیجه یا تشدید قابل توجه علائم ایجاد شود، باید درمان متوقف و علت آن بررسی شود.
هزینه فیزیوتراپی واژینال
هزینه فیزیوتراپی واژینال به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی توان یک مبلغ ثابت برای همه افراد تعیین کرد. تعداد جلسات، نوع مشکل، مدت هر جلسه، انجام ارزیابی تخصصی کف لگن و استفاده از روش های درمانی مختلف می توانند روی هزینه نهایی تاثیر بگذارند.
برای مثال، برنامه درمانی فردی که به دلیل شلی عضلات کف لگن و بی اختیاری ادرار مراجعه کرده است، ممکن است با فردی که برای واژینیسموس، درد هنگام رابطه یا مشکلات پس از زایمان مراجعه می کند متفاوت باشد. بنابراین معمولا هزینه پس از ارزیابی اولیه و مشخص شدن برنامه درمانی دقیق تر قابل تعیین است.
همچنین پوشش بیمه برای این نوع خدمات به نوع بیمه، مرکز درمانی و شرایط ارائه خدمت بستگی دارد و بهتر است پیش از شروع جلسات از مرکز مورد نظر درباره هزینه و پوشش بیمه سوال شود.
تفاوت فیزیوتراپی واژینال با جراحی و روش های دیگر
فیزیوتراپی واژینال یک روش غیرجراحی است که بیشتر بر بهبود عملکرد عضلات کف لگن، کنترل عضلات، هماهنگی حرکتی و کاهش علائم تمرکز دارد. این روش می تواند در برخی مشکلات پس از زایمان، بی اختیاری ادرار، بعضی انواع افتادگی اندام های لگنی و اختلالات عضلات کف لگن مفید باشد. برای افتادگی علامت دار نیز NICE انجام برنامه تحت نظارت تمرینات عضلات کف لگن را در برخی مراحل بیماری توصیه می کند.
در مقابل، جراحی با هدف اصلاح ساختاری بافت ها انجام می شود و معمولا زمانی مطرح است که مشکل شدید باشد یا روش های غیرجراحی نتوانند علائم را به اندازه کافی کنترل کنند. برای مثال، در افتادگی اندام های لگنی، جراحی می تواند برای بازگرداندن حمایت اندام های افتاده مورد استفاده قرار گیرد.
در مورد احساس شلی واژن پس از زایمان نیز باید مشخص شود که مشکل واقعا مربوط به ضعف عضلات کف لگن است یا عوامل دیگری مانند افتادگی اندام های لگنی یا تغییرات بافتی وجود دارد. بنابراین، فیزیوتراپی نباید صرفا با هدف «تنگ کردن واژن» در نظر گرفته شود؛ هدف اصلی آن بهبود عملکرد و قدرت عضلات کف لگن و کاهش علائم مرتبط است.
روش های زیبایی یا اصطلاحا جوانسازی واژن نیز با فیزیوتراپی کف لگن تفاوت دارند و نباید این دو روش را معادل یکدیگر دانست. موسسه ACOG درباره برخی روش های زیبایی موسوم به جوانسازی واژن هشدار داده و تاکید کرده است که این روش ها درمان اختلال عملکرد کف لگن محسوب نمی شوند.
ویدئو توضیحات دکتر سعید مزین برای درمان شلی واژن با فیزیوتراپی
چند جلسه فیزیوتراپی واژینال لازم است؟
تعداد جلسات برای همه افراد یکسان نیست و به نوع مشکل، شدت علائم، وضعیت عضلات کف لگن و میزان پاسخ بدن به درمان بستگی دارد. ممکن است یک فرد با چند جلسه آموزش و اصلاح تمرینات به نتیجه مناسبی برسد، در حالی که مشکلات پیچیده تر به یک دوره طولانی تر از توانبخشی نیاز داشته باشند.
برای مثال، در زنان مبتلا به افتادگی علامت دار درجه ۱ یا ۲، راهنمای NICE یک برنامه تحت نظارت تمرینات عضلات کف لگن را حداقل برای ۱۶ هفته توصیه می کند. در بی اختیاری ادرار نیز برنامه تمرینات کف لگن معمولا حداقل سه ماه ادامه پیدا می کند. این اعداد به معنی تعداد ثابت جلسات حضوری نیستند، بلکه نشان می دهند که بازتوانی کف لگن معمولا به تمرین مستمر و پیگیری در طول زمان نیاز دارد.
در مشکلاتی مانند واژینیسموس، درد لگنی یا درد هنگام رابطه نیز تعداد جلسات بر اساس پاسخ فرد به درمان تعیین می شود و ممکن است درمان به صورت مرحله ای پیش برود. بنابراین نمی توان یک عدد مشخص مانند ۵ جلسه یا ۱۰ جلسه را برای همه افراد به عنوان تعداد قطعی جلسات معرفی کرد.
نکات قبل و بعد از جلسات فیزیوتراپی واژینال
پیش از شروع فیزیوتراپی، بهتر است سابقه پزشکی، نوع علائم، بارداری یا زایمان های قبلی، جراحی های لگنی و داروهای مصرفی با فیزیوتراپیست در میان گذاشته شود. همچنین اگر درد، خونریزی، عفونت یا علائم غیرمعمول وجود دارد، باید پیش از شروع درمان بررسی پزشکی انجام شود.
در جلسه اول معمولا وضعیت عضلات کف لگن، الگوی تنفس، قدرت و توانایی شل و منقبض کردن عضلات و در صورت نیاز عملکرد حرکتی بررسی می شود. معاینه داخلی در صورت نیاز و با توضیح و رضایت فرد انجام می شود و همه افراد لزوما به آن نیاز ندارند.
پس از جلسه نیز بهتر است توصیه های فیزیوتراپیست درباره تمرینات خانگی رعایت شود. چند نکته مهم عبارتند از:
- تمرینات را دقیقا طبق برنامه انجام دهید و تعداد یا شدت آنها را خودسرانه افزایش ندهید.
- در صورت ایجاد درد شدید یا تشدید قابل توجه علائم، موضوع را با فیزیوتراپیست در میان بگذارید.
- برای مشاهده نتیجه، استمرار در تمرینات اهمیت زیادی دارد.
- در صورت وجود افتادگی یا بی اختیاری، کنترل یبوست، جلوگیری از زور زدن و مدیریت وزن نیز می تواند بخشی از مراقبت باشد.
کلینیک فیزیوتراپی خانه سلامت (سعید مزین)
سوالات متداول فیزیوتراپی واژینیسموس
خانمهایی که درگیر دردهای قاعدگی، مقاربت یا درد ناحیه لگن هستند، همچنین کسانی که مشکلات ارگاسم، واژینیسموس، بیاختیاری ادرار، احتباس ادرار یا مشکلات دیگر ناحیه تناسلی هستند، میتوانند از این شیوه درمان استفاده کنند.
یکی از مزایای مهم فیزیوتراپی واژینال این است که هیچ درد و عارضهای ندارد؛ زیرا در این روش جریانهای الکتریکی در بهبود موضع درد و التیام بخشی تاثیر دارند بنابراین کسانی که واژینیسموس دارند میتوانند بدون نگرانی از درد و ناراحتی فیزیوتراپی، این شیوه درمان را پیگیری کنند.
یکی از آسیبهای زایمان این است که عضلات اطراف لگن کش میآید و ماهیچههای واژن شل میشود. بنابراین اغلب خانمها بعد از زایمان با گشادی واژن روبرو میشوند و نمیتوانند از رابطه جنسی لذت ببرند. تکنیکهای مختلف فیزیوتراپی واژن درمان موثری برای گشادی واژن است.
هیچ کدام از اختلالات بعد از زایمان مانند بیاختیار ادرار یا ریزش قطرهای، بیاختیار گاز یا مدفوع، یبوست و شل شدن عضلات واژن طبیعی نیست و باید با روش مناسبی نظیر فیزیوتراپی واژینال درمان شود.
بسته به نوع بیماری، بسیاری از مشکلات واژن و کف لگن بدون جراحی قابل درمان هستند. دارو، فیزیوتراپی کف لگن، تمرینات درمانی و تغییر سبک زندگی از روش های غیرجراحی هستند؛ اما بعضی مشکلات شدید ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند.
فیزیوتراپی می تواند با تقویت و بهبود عملکرد عضلات کف لگن به کاهش احساس شلی و بهبود کنترل عضلات کمک کند، اما هدف آن تغییر دائمی اندازه واژن نیست.
در موارد خفیف و برخی مراحل افتادگی، تمرینات تحت نظارت عضلات کف لگن می توانند به کاهش علائم و بهبود عملکرد کمک کنند. افتادگی شدید ممکن است به درمان های دیگری مانند پساری یا جراحی نیاز داشته باشد.
بله، در صورت وجود ضعف عضلات کف لگن، بی اختیاری ادرار یا برخی مشکلات عملکردی پس از زایمان، فیزیوتراپی کف لگن می تواند به بهبود قدرت و عملکرد این عضلات کمک کند.
احساس شل شدن واژن پس از زایمان می تواند با تغییرات عضلات و بافت های کف لگن مرتبط باشد. فیزیوتراپی کف لگن و تمرینات تقویت عضلات این ناحیه می توانند به بهبود قدرت عضلات و کنترل عملکرد آنها کمک کنند. در صورت وجود علائم شدید یا مداوم، ارزیابی توسط متخصص زنان یا فیزیوتراپیست کف لگن توصیه می شود.
همیشه نه. نوع ارزیابی به مشکل فرد و برنامه درمانی بستگی دارد. در صورت نیاز به ارزیابی داخلی، این کار باید با توضیح کامل، رعایت حریم خصوصی و رضایت فرد انجام شود.
منابع:
- عضو بنیاد ملی نخبگان
- رتبه ۱ دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
- رتبه ۲ آزمون تخصصی فیزیوتراپی
- اولین دیپلمات رسمی متد مالیگان در ایران از نیوزلند
- بورد تخصصی منوال تراپی از دانشگاه جورجیا آمریکا
- متخصص آسیب ورزشی از دانشگاه علوم پزشکی تهران
- دارای گواهینامه فیزیوتراپیست تیم از فدراسیون پزشکی ورزشی




