تق تق فک چگونه درمان می‌شود؟ بررسی علت و علائم مختلف آن

تق تق فک و صدای فک چیزی است که خیلی از افراد در طول زندگی تجربه می‌کنند. ممکن است صدا هنگام باز کردن دهان، جویدن یا حتی در حالت عادی شنیده شود. خودِ صدا همیشه به معنی وجود یک مشکل جدی نیست؛ مسئله مهم‌تر این است که آیا همراه آن درد، قفل شدن فک یا محدودیت حرکت هم وجود دارد یا نه.

صدا دادن فک علت‌های مختلفی دارد. گاهی تغییر جزئی در حرکت مفصل باعث ایجاد صدا می‌شود و فرد هیچ مشکل دیگری ندارد. در بعضی موارد هم صدا همراه با علائم دیگری است و بهتر است وضعیت مفصل و عضلات اطراف آن بررسی شود. در این مقاله از مجله کلینیک خانه سلامت با همراه باشید تا این موضوع رو مورد بررسی قرار دهیم.

تق تق فک نشانه چیست؟

صدای تق‌تق یا کلیک فک در بسیاری از افراد بدون بیماری جدی یا اختلال عملکردی دیده می‌شود و صرف وجود صدا به‌تنهایی به معنی بیماری نیست. کلیک فک، تق تق مفصل فک، صدای ترکیدن فک یا چیزی که بعضی افراد به آن قولنج فک می‌گویند، می‌تواند در اثر حرکت مفصل یا تغییر جزئی موقعیت اجزای آن ایجاد شود.

مفصل گیجگاهی فکی همان مفصلی است که فک پایین را به جمجمه متصل می‌کند و هنگام باز و بسته شدن دهان و جویدن فعال است. در منابع پزشکی از این مفصل با عنوان Temporomandibular Joint یا TMJ یاد می‌شود.

صدای فک هنگام چه فعالیت‌هایی بیشتر شنیده می‌شود؟

بعضی افراد متوجه می‌شوند که صدا فقط در یک حرکت خاص بیشتر شنیده می‌شود. برای مثال، صدا دادن فک هنگام جویدن یا تق تق فک هنگام جوییدن ممکن است واضح‌تر باشد. صدای فک هنگام خمیازه، صدای فک هنگام باز و بسته شدن دهان و صدای فک هنگام غذا خوردن هم از الگوهایی هستند که افراد ممکن است با آن روبه‌رو شوند و تجربه کنند.

اینکه صدا دقیقاً در چه حرکتی ایجاد می‌شود، اطلاعات مفیدی برای بررسی و معاینه وضعیت فک به دست پزشک می‌دهد، اما از روی همین مورد به‌تنهایی نمی‌توان علت مشخصی را برای آن تشخیص داد.

آیا صدا دادن فک خطرناک است؟

آیا صدا دادن فک خطرناک است؟ در بسیاری از موارد، اگر صدای مفصل بدون درد و بدون اختلال حرکتی باشد، نگرانی خاصی ایجاد نمی‌کند. بنابراین اگر می‌پرسید تق تق فک خطرناک است؟ باید در کنار خود صدا، علائم دیگری را هم در نظر گرفت.

آیا صدا دادن فک طبیعی است؟ بله، صدای مفصل بدون علامت در بخشی از جمعیت بزرگسال دیده می‌شود و لزوماً به درمان نیاز ندارد.

ماجرا زمانی متفاوت می‌شود که صدا همراه با درد، قفل شدن فک، کاهش دامنه حرکت یا مشکلات دیگری باشد. در این حالت بهتر است علت علائم بررسی شود.

علت تق تق فک چیست؟

برای علت تق تق فک نمی‌توان یک دلیل واحد برای همه افراد در نظر گرفت. علت صدا دادن فک باید با توجه به نوع صدا، علائم همراه، سابقه فرد و معاینه توسط پزشک مشخص شود.

اگر می‌پرسید علت صدای تق تق فک چیست؟ عوامل مختلفی می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. برای نمونه:

علت صدا دادن فک هنگام غذا خوردن ممکن است با فشار و بار واردشده به مفصل ارتباط داشته باشد.

در مقابل، علت صدا دادن فک بدون درد در بسیاری از افراد می‌تواند به تغییر موقعیت دیسک یا نحوه حرکت مفصل مربوط باشد و لزوماً نشانه یک بیماری پیش‌رونده نیست. در ادامه علل شایع را برای شما توضیح خواهیم داد.

اختلال مفصل فکی گیجگاهی (TMJ/TMD)

اختلال مفصل فکی گیجگاهی مجموعه‌ای از مشکلات است که ممکن است خود مفصل، عضلات اطراف آن یا هر دو را درگیر کند. TMJ فک به خود مفصل اشاره دارد، در حالی که TMD فک به اختلالات مرتبط با این ناحیه گفته می‌شود.

Temporomandibular Joint همان مفصل گیجگاهی‌فکی است که نقش اصلی در حرکت فک دارد. تشخیص TMD فقط با شنیدن صدای فک انجام نمی‌شود و معمولاً درد، محدودیت حرکت و معاینه نیز در نظر گرفته می‌شوند.

جابجایی دیسک مفصل فک

جابجایی دیسک مفصل فک یکی از علت‌های شناخته‌شده ایجاد صدای کلیک است. دیسک مفصل فک بین سطوح استخوانی قرار دارد و هنگام حرکت فک، همراه با مفصل جابه‌جا می‌شود.

در بعضی افراد، دیسک هنگام باز شدن دهان دوباره به موقعیت خود برمی‌گردد و همین حرکت می‌تواند صدای کلیک ایجاد کند. این وضعیت ممکن است هیچ دردی نداشته باشد. بنابراین صرف شنیدن صدا برای تشخیص جابجایی دیسک کافی نیست و در صورت نیاز باید معاینه و بررسی‌های تکمیلی انجام شود.

دندان‌قروچه (براکسیسم) و صدای فک

دندان قروچه و صدای فک ممکن است با یکدیگر ارتباط داشته باشند. براکسیسم یا دندان‌قروچه به فشردن یا ساییدن دندان‌ها خارج از حالت طبیعی جویدن گفته می‌شود و در بسیاری از افراد هنگام خواب اتفاق می‌افتد.

فشار مکرر روی عضلات جونده و مفصل می‌تواند باعث افزایش تنش عضلانی شود و در بعضی افراد با صدا یا ناراحتی فک همراه باشد. البته وجود براکسیسم به این معنی نیست که فرد حتماً دچار صدای فک خواهد شد.

آرتروز مفصل فک

در آرتروز فک تغییرات فرسایشی در سطوح مفصل ایجاد می‌شود. این تغییرات ممکن است با صدایی خشن‌تر یا اصطلاحاً کِرِپیتوس، درد و محدودیت حرکت همراه باشند.

بنابراین هر صدای فکی را نمی‌توان به آرتروز مفصل فک نسبت داد. برای تشخیص، علائم و معاینه‌های پزشکی بررسی می‌شوند و اگر لازم باشد از تصویربرداری هم کمک گرفته می‌شود.

ناهنجاری بایت (مال‌اکلوژن) و صدای فک

ناهنجاری بایت و صدای فک در برخی افراد هم‌زمان دیده می‌شوند، اما ارتباط میان این دو ساده و قطعی نیست. مال‌اکلوژن به ناهماهنگی در تماس دندان‌های بالا و پایین گفته می‌شود و می‌تواند در ارزیابی عملکرد فک مورد توجه قرار بگیرد.

شواهد موجود نشان نمی‌دهد که هر نوع مال‌اکلوژن الزاماً باعث اختلال مفصل یا صدای فک شود. در مواردی که ناهماهنگی فک مطرح است، ممکن است بررسی بهترین روش درمان کجی فک نیز در روند درمان قرار بگیرد، اما انتخاب روش مناسب به شرایط هر فرد بستگی دارد.

درگیری عضلات جونده و سندروم میوفاسیال

عضلات جونده برای جویدن و حرکت دادن فک فعالیت زیادی دارند. سندروم میوفاسیال به وجود نقاط حساس و دردناک در عضلات و فاسیای اطراف آن‌ها اشاره دارد.

وقتی این عضلات درگیر باشند، ممکن است درد موضعی یا درد ارجاعی در نواحی اطراف ایجاد شود و حرکت فک هم تحت تأثیر قرار بگیرد. این وضعیت الزاماً به معنی وجود یک مشکل ساختاری در خود مفصل نیست.

صدای فک همراه با چه علائمی نگران‌کننده است؟

در بررسی صدای فک، علائم همراه اهمیت زیادی دارند. تق تق فک با درد یا درد فک و صدای تق تق نسبت به صدایی که هیچ علامت دیگری ندارد، نیازمند توجه بیشتری است.

قفل شدن فک، به‌خصوص اگر مرتب تکرار شود یا کامل باشد، محدود شدن باز شدن دهان، صدای فک و گوش درد و سردرد ناشی از مشکل فک از مواردی هستند که در صورت ادامه‌دار بودن یا شدت گرفتن، بهتر است ارزیابی شوند.

وجود این علائم به‌تنهایی به معنی ابتلا به یک بیماری مشخص نیست، اما می‌تواند نشان دهد که بررسی دقیق‌تری لازم است.

صدای فک فقط در یک سمت (چپ یا راست)

صدای فک چپ یا راست ممکن است فقط در یکی از دو طرف احساس یا شنیده شود. یک‌طرفه بودن صدا به‌خودی‌خود به معنی شدیدتر بودن مشکل نیست.

با این حال، مشخص بودن سمت درگیر برای پزشک اهمیت دارد و می‌تواند در معاینه و بررسی الگوی حرکت فک کمک‌کننده باشد.

برای صدا دادن فک به چه دکتری مراجعه کنیم؟

در بسیاری از موارد می‌توان معاینه اولیه را از دندان‌پزشک یا پزشک عمومی شروع کرد. اگر علائم ادامه پیدا کنند یا مشکل پیچیده‌تر باشد، متخصص فک و دهان و دندان یا متخصص TMJ می‌تواند وضعیت مفصل فک را دقیق‌تر بررسی کند.

فیزیوتراپی فک هم در بعضی از مشکلات مفصل فک و عضلات اطراف آن می‌تواند به کاهش درد، بهتر شدن حرکت فک و برطرف شدن محدودیت‌های حرکتی کمک کند. البته اینکه فیزیوتراپی برای شما مناسب باشد، به علت ایجاد صدا و وضعیت مفصل فک بستگی دارد.

اگر قفل شدن فک به شکل کامل یا مکرر اتفاق می‌افتد، درد شدید یا رو به افزایش دارید، باز کردن دهان به شکل قابل توجهی محدود شده یا تورم و اختلال واضح در جویدن ایجاد شده است، مراجعه برای معاینه توسط پزشک را نباید به تأخیر انداخت.

درمان صدای تق تق فک

درمان تق تق فک و درمان صدای فک به علت ایجاد صدا، شدت علائم و میزان تأثیر آن بر زندگی فرد بستگی دارد.

وقتی صدای تق تق فک صورت به‌تنهایی وجود دارد و مشکلی در عملکرد فک ایجاد نکرده است، ممکن است اصلاً درمان خاصی لازم نباشد. اگر درد، محدودیت حرکت یا علائم دیگری وجود داشته باشد، معمولاً ابتدا روش‌های ساده‌تر و غیرتهاجمی بررسی می‌شوند. جراحی هم برای موارد خاص در نظر گرفته می‌شود، نه صرفاً به دلیل وجود صدای فک.

درمان خانگی صدای فک

درمان خانگی صدا دادن فک یا درمان خانگی صدای فک بیشتر با هدف کم کردن فشار روی مفصل و کاهش ناراحتی انجام می‌شوند و نباید آن‌ها را درمان قطعی همه انواع مشکلات فک دانست.

اگر صدای فک خفیف است چند تغییر ساده در عادت‌های روزمره مانند موارد زیر می‌تواند فشار واردشده به فک را کمتر کند:

• غذاهای نرم‌تر بخورید: در روزهایی که صدای فک بیشتر شده یا فک خسته و دردناک است، غذاهای نرم‌تر انتخاب کنید تا جویدن طولانی و فشار زیاد روی مفصل کمتر شود.
• آدامس نجوید: جویدن مداوم آدامس، به‌خصوص برای مدت طولانی، می‌تواند عضلات فک را خسته کند و علائم را بیشتر کند.
• دندان‌ها را به هم فشار ندهید: اگر عادت دارید در طول روز دندان‌هایتان را روی هم فشار دهید یا فک خود را منقبض نگه دارید، سعی کنید این حالت را کمتر کنید. استرس و اضطراب هم در بعضی افراد باعث بیشتر شدن این عادت می‌شود.
• کمپرس گرم برای صدای فک: قرار دادن کمپرس گرم روی ناحیه فک برای چند دقیقه می‌تواند به شل شدن عضلات و کاهش احساس گرفتگی کمک کند. اگر گرما باعث بیشتر شدن درد یا ناراحتی می‌شود، استفاده از آن را ادامه ندهید.
• فک را بیش از حد باز نکنید: هنگام خمیازه کشیدن، گاز زدن غذاهای بزرگ یا انجام حرکاتی که دهان را خیلی باز می‌کنند، فشار بیشتری به مفصل وارد می‌شود. بهتر است تا حد امکان این حرکات را محدود کنید.

این کارها بیشتر برای کاهش فشار و ناراحتی فک هستند و لزوماً علت صدای فک را برطرف نمی‌کنند. اگر صدا همراه با درد، قفل شدن فک، محدود شدن باز شدن دهان یا تغییر در نحوه جویدن باشد، بهتر است علت آن بررسی شود. در بعضی موارد، فیزیوتراپی فک هم می‌تواند برای کاهش درد و بهبود حرکت فک کمک‌کننده باشد.

تمرینات برای رفع صدای فک

تمرینات برای رفع صدای فک به علت ایجاد صدا و وضعیت مفصل بستگی دارند. بعضی تمرین‌های ساده و کنترل‌شده می‌توانند به بهتر شدن حرکت فک و کاهش فشار روی عضلات کمک کنند.

• باز و بسته کردن آرام دهان: روبه‌روی آینه بنشینید و دهان را به‌آرامی باز و بسته کنید. هنگام حرکت، سعی کنید فک بدون انحراف به یک سمت حرکت کند.
• تمرین کنترل حرکت فک: نوک زبان را به سقف دهان، پشت دندان‌های جلویی، تکیه دهید و دهان را کمی باز و بسته کنید. حرکت باید آرام باشد و نباید باعث درد شود.
• کشش ملایم عضلات فک: می‌توان عضلات اطراف فک و صورت را با حرکات بسیار ملایم آرام کرد. اگر هنگام انجام حرکت درد یا صدای فک بیشتر شد، تمرین را متوقف کنید.
• تمرین وضعیت استراحت فک: در حالت عادی لازم نیست دندان‌ها دائماً روی هم قرار داشته باشند. اجازه دهید فک در حالت استراحت باشد و از فشردن دندان‌ها روی هم خودداری کنید.

نکته مهم این است که صدای فک همیشه به تمرین نیاز ندارد. اگر صدا بدون درد و محدودیت حرکتی باشد، ممکن است نیازی به درمان خاصی نداشته باشد. اما اگر همراه با درد، قفل شدن فک، کاهش دامنه حرکت یا تشدید تدریجی علائم باشد، بهتر است تمرین‌ها بدون تشخیص علت شروع نشوند.

نایت گارد برای صدای فک

نایت گارد برای صدای فک بیشتر در شرایطی مطرح می‌شود که براکسیسم یا فشردن دندان‌ها وجود داشته باشد. هدف آن می‌تواند کاهش فشار شبانه روی دندان‌ها و ساختارهای مرتبط با فک باشد. نایت‌گارد برای همه افراد انتخاب مناسبی نیست و نوع آن باید بر اساس شرایط فرد و علت علائم انتخاب شود.

اسپلینت فک

اسپلینت فک وسیله‌ای است که در بعضی شرایط برای کاهش بار روی مفصل، تغییر نسبی موقعیت فک یا مدیریت برخی علائم عضلانی استفاده می‌شود. این وسیله برای همه انواع صدای فک راه‌حل یکسانی نیست و استفاده از آن معمولاً به ارزیابی و پیگیری نیاز دارد.

بیشتر بخوانید: هزینه فیزیوتراپی در ۱۴۰۵

فیزیوتراپی فک

فیزیوتراپی فک در بعضی بیماران مبتلا به TMD یا مشکلات عضلانی‌حرکتی فک می‌تواند برای کنترل درد، بهبود حرکت و اصلاح الگوهای حرکتی مورد استفاده قرار گیرد.

اینکه فیزیوتراپی چقدر کمک‌کننده باشد، به علت زمینه‌ای و وضعیت فرد بستگی دارد و نمی‌توان برای تمام انواع صدای فک نتیجه یکسانی در نظر گرفت. در صورت نیاز به خدمات تخصصی، مراجعه به بهترین کلینیک فیزیوتراپی در سعادت اباد یا بهترین کلینیک فیزیوتراپی در زعفرانیه می‌تواند در قالب مراقبت چندرشته‌ای مورد توجه قرار گیرد.

منوال تراپی برای تق تق فک

یکی از مؤثرترین روش‌ها که توسط فیزیوتراپیست انجام می‌شود منوال تراپی است:

• موبیلیزاسیون مفصل: حرکت ملایم و کنترل‌شده مفصل فک (مثل distraction، glide قدامی یا جانبی) برای افزایش دامنه حرکتی، کاهش سفتی و جابه‌جایی احتمالی دیسک.
• آزادسازی بافت نرم و ماساژ: ماساژ عضلات جونده (ماستر، تمپورالیس، پتریگوئید) و عضلات گردن/شانه برای کاهش اسپاسم و نقاط ماشه‌ای (trigger points).
• Myofascial Release (آزادسازی میوفاشیال): فشار آهسته و طولانی روی فاسیا و عضلات برای کاهش تنش.
• تکنیک‌های انرژی عضلانی (MET) و post-isometric relaxation.
• گاهی درای نیدلینگ (سوزن‌کاری خشک) روی نقاط ماشه‌ای عضلات فک.

بوتاکس برای درد فک

بوتاکس برای درد فک در برخی شرایط و برای کاهش فعالیت بیش از حد بعضی از عضلات جونده مطرح می‌شود. این روش را نمی‌توان درمان قطعی و عمومی برای صدای فک یا TMD دانست. انتخاب آن باید بعد از ارزیابی مناسب و با در نظر گرفتن محدودیت‌های شواهد موجود انجام شود.

جراحی مفصل فک

جراحی مفصل فک معمولاً انتخاب اول برای صدای فک نیست. در صورتی که مشکل ساختاری مشخصی وجود داشته باشد یا درمان‌های غیرجراحی مناسب نتیجه کافی ایجاد نکرده باشند، ممکن است جراحی در موارد منتخب مطرح شود.

تصمیم برای جراحی به نوع مشکل و شرایط بیمار بستگی دارد و صرف وجود صدای فک به‌تنهایی معمولاً دلیل کافی برای چنین رویکردی نیست.

درمان صدای تق تق فک بدون جراحی

درمان صدای تق تق فک بدون جراحی می‌تواند شامل اصلاح عادات، مراقبت‌های خانگی، تمرین‌های مناسب، فیزیوتراپی و مدیریت براکسیسم در صورت وجود آن باشد. در بعضی افراد نیز استفاده از وسایل داخل‌دهانی مانند نایت‌گارد یا اسپلینت مطرح می‌شود. هدف این روش‌ها بیشتر کاهش علائم و بهتر شدن عملکرد فک است. قرار نیست در همه افراد صرفاً با درمان محافظه‌کارانه صدای مفصل به‌طور کامل از بین برود.

نتیجه‌گیری

تق تق فک و صدای تق تق فک اگر بدون درد، قفل شدن یا محدودیت حرکت باشند، همیشه به معنی وجود یک مشکل جدی نیستند. اما اگر صدا با درد، سختی در باز و بسته کردن دهان یا تغییر در نحوه جویدن همراه شده باشد، بهتر است علت آن بررسی شود.

درمان تق تق فک به دلیل ایجاد مشکل و شدت علائم بستگی دارد و در بسیاری از موارد می‌توان درمان را با روش‌های غیرتهاجمی شروع کرد. تغییر عادت‌های روزمره، تمرین‌های مناسب و در صورت نیاز فیزیوتراپی فک می‌توانند بخشی از روند درمان باشند.

در کلینیک فیزیوتراپی خانه سلامت، وضعیت فک و عضلات اطراف آن در معاینه اولیه بررسی می‌شود و برنامه فیزیوتراپی بر اساس شرایط هر فرد تنظیم می‌شود. دکتر سعید مزین نیز در روند معاینه و درمان مشکلات اسکلتی‌عضلانی، با توجه به علت و علائم بیمار، روش مناسب را انتخاب می‌کند. اگر صدای فک همراه با درد یا محدودیت حرکتی است، برای بررسی دقیق‌تر و انتخاب مسیر درمان مناسب می‌توانید برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.

سوالات متداول

تق تق فک نشانه چیست؟

صدای تق‌تق یا کلیک فک در بسیاری از افراد بدون بیماری جدی دیده می‌شود و به‌تنهایی نشانه بیماری نیست. اگر این صدا با درد، قفل شدن یا محدودیت حرکت همراه باشد، بهتر است بررسی شود.

آیا صدا دادن فک خطرناک است؟

اگر صدا بدون درد و اختلال در عملکرد فک باشد، در بسیاری از موارد خطرناک نیست. وجود علائمی مانند درد، قفل شدن یا محدودیت حرکت اهمیت بیشتری دارد.

علت صدای تق تق فک چیست؟

علت می‌تواند متفاوت باشد و مواردی مثل جابجایی دیسک، تنش عضلات جونده، براکسیسم یا تغییرات فرسایشی مفصل را شامل شود. برای مشخص شدن علت، شرح حال و معاینه اهمیت دارند.

چه زمانی برای صدای فک به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد مداوم یا شدید، قفل شدن مکرر، محدودیت باز شدن دهان، اختلال در جویدن یا علائمی وجود داشته باشد که فعالیت‌های روزمره را مختل کنند، بهتر است مراجعه انجام شود.

درمان صدای تق تق فک بدون جراحی چیست؟

اصلاح عادات، رژیم نرم در دوره تشدید علائم، تمرین مناسب، فیزیوتراپی و مدیریت براکسیسم از گزینه‌های غیرجراحی هستند. در موارد منتخب ممکن است نایت‌گارد یا اسپلینت هم استفاده شود.

آیا صدا دادن فک طبیعی است؟

صدای مفصل بدون درد در بخشی از افراد دیده می‌شود و ممکن است اهمیت بالینی نداشته باشد. بنابراین صرف وجود صدا لزوماً به معنی نیاز به درمان نیست.

برای صدا دادن فک به چه دکتری مراجعه کنیم؟

می‌توان ارزیابی را از دندان‌پزشک یا پزشک عمومی شروع کرد. در صورت نیاز، متخصص فک و دهان و دندان یا متخصص TMJ می‌تواند بررسی تخصصی‌تری انجام دهد.

منابع

1.  NIDCR
2.  AAFP
3.  BMJ
4.  BMJ