آرتروز مچ پا چیست؟ علت، علائم و درمان

آرتروز مچ پا
در این مقاله میخوانید

استئوآرتریت یا آرتروز مچ پا زمانی اتفاق می افتد که غضروف بین استخوان ها فرسوده شود. این عارضه می تواند باعث سفتی، تورم و درد در مفصل شود. درمان آرتروز مچ پا شامل روش های غیر دارویی، داروها و جراحی است.

مراحل تشخیص آرتروز شامل معاینه فیزیکی، تجزیه و تحلیل راه رفتن، استفاده از اشعه ایکس و آزمایش خون است. پس از تشخیص، پزشکان ممکن است کاهش وزن، ورزش و تغییر در فعالیت‌ها و سبک زندگی را برای کاهش یا مدیریت علائم توصیه کنند.

 

انواع آرتروز مچ پا

از نظر علت ایجاد، آرتروز مچ پا را می‌توان به شکل کلی به دو گروه تقسیم کرد:

  • آرتروز اولیه: بدون وجود یک آسیب یا بیماری مشخص ایجاد می‌شود و عوامل مختلفی مانند افزایش سن، فشار مکرر روی مفصل و عوامل فردی در بروز آن نقش دارند.
  • آرتروز ثانویه: در نتیجه یک عامل مشخص مانند شکستگی، آسیب رباط‌ها، بی‌ثباتی مفصل، آسیب غضروف یا برخی بیماری‌های التهابی مفاصل ایجاد می‌شود.

آرتروز مچ پا ممکن است در یک یا هر دو پا ایجاد شود و شدت علائم آن در افراد مختلف متفاوت است. 

 

علت ابتلا به آرتروز مچ پا چیست؟

در مچ پای سالم، غضروف، سطوح استخوانی که به هم می رسند را پوشانده و به عنوان لایه محافظ عمل می کند. در آرتروز مچ پا، این فضای محافظ به آرامی کاهش می یابد، زیرا غضروف به تدریج فرسوده می شود. در نتیجه، استخوان ها به یکدیگر ساییده شده و منجر به تشکیل خارهای استخوانی دردناک می شوند.

علت اصلی بوجود آمدن آرتروز، تروما است و معمولاً از آسیب چرخشی که منجر به رگ به رگ شدن رباط و شکستگی استخوان می شود، ایجاد می‌شود. این معمولا در افراد جوان تر رخ می دهد. به طور خلاصه علت آرتروز پا به دلایل زیر است:

  • افزایش سن
  • آسیب‌های قبلی
  • بیماری‌های زمینه‌ای
  • اعمال فشار زیاد به مفصل
  • اضافه وزن و چاقی

علائم آرتروز مچ پا 

علائم آرتروز در صورت درمان نشدن با گذشت زمان بدتر می شوند و عبارتند از:

علائم آرتروز پا

عوارض آرتروز مچ پا چیست؟

آرتروز مچ پا در صورت پیشرفت می تواند حرکت طبیعی مفصل و توانایی فرد برای راه رفتن و انجام فعالیت های روزمره را محدود کند. درد معمولا هنگام راه رفتن، بالا و پایین رفتن از پله ها یا ایستادن طولانی بیشتر میشود و ممکن است به‌تدریج فعالیت فرد را کاهش دهد.

از مهمترین عوارض و پیامدهای آرتروز مچ پا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

  • درد مداوم یا عودکننده مچ پا
  • خشکی و کاهش دامنه حرکتی مفصل
  • تورم و حساسیت اطراف مچ
  • دشواری در راه رفتن و ایستادن طولانی
  • کاهش قدرت عضلات اطراف مچ
  • تغییر الگوی راه رفتن برای کاهش درد
  • احساس ناپایداری یا محدود شدن فعالیت های روزمره

تغییر الگوی راه رفتن برای جبران درد مچ می تواند فشار واردشده به مفاصل دیگر، به خصوص زانو و لگن، را نیز تغییر دهد. به همین دلیل، درمان آرتروز فقط برای کنترل درد اهمیت ندارد و حفظ حرکت و عملکرد طبیعی مفصل نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

تشخیص آرتروز مچ پا

تشخیص آرتروز مچ پا با بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی شروع میشود. پزشک درباره محل و شدت درد، زمان شروع علائم، سابقه آسیب یا شکستگی مچ و میزان تاثیر درد بر راه رفتن و فعالیت‌های روزمره سوال میکند. سپس دامنه حرکتی، تورم، حساسیت و وضعیت مفصل را بررسی میکند.

رادیوگرافی (X-ray) یکی از روش های اصلی تصویربرداری برای بررسی تغییرات استخوانی و مفصلی مرتبط با آرتروز است. در شرایطی که پزشک به آسیب غضروف، تاندون ها یا رباط ها شک داشته باشد، ممکن است MRI یا سایر روش های تصویربرداری را نیز درخواست کند. آزمایش خون معمولا برای تشخیص مستقیم آرتروز نیست، اما در صورت وجود علائم غیرمعمول میتواند برای رد بیماری هایی مانند روماتیسم مفصلی یا نقرس مورد استفاده قرار گیرد.

بنابراین، صرف مشاهده تغییرات در عکس‌برداری برای تعیین شدت بیماری کافی نیست و علائم و یافته های معاینه باید در کنار نتایج تصویربرداری بررسی شوند.

درمان کلی آرتروز مچ پا شامل چه مواردی است؟

به گفته بنیاد آرتریت (AF)، درمان شامل اقدامات غیر دارویی، دارویی و جراحی است:

1_ درمان غیر دارویی

توصیه های درمانی غیر دارویی عبارتند از:

2_ درمان دارویی

درمان های دارویی شامل انواع زیر است:

_ قرص ها

قرص‌ها شامل استامینوفن (تیلنول) برای تسکین درد یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن (ادویل)، برای کاهش درد و التهاب است. استامینوفن درمان خط اول معتبر است، در حالی که NSAID ها انتخاب خط دوم هستند.

_ کرم ها

کرم ها یا ژل ها ممکن است حاوی یکی از مواد زیر باشند:

_ تزریقات

تزریق شامل گلوکوکورتیکوئیدها، مانند بتامتازون (Celestone Soluspan) است. آنها درد کوتاه مدت را تسکین می دهند و پزشکان فقط سه یا چهار بار در سال آنها را برای فرد تجویز می‌کنند.

_ درمان از طریق جراحی

هنگامی که سایر درمان‌ها درد را کنترل نمی‌کنند یا حرکت را بهبود نمی‌بخشند، پزشکان ممکن است یکی از روش‌های جراحی زیر را توصیه کنند:

بهبودی کامل پس از جراحی ممکن است 4 تا 9 ماه طول بکشد، اما بیشتر افراد می توانند فعالیت های عادی خود را در بازه ی 3 تا 4 ماه از سر بگیرند.

فیزیوتراپی برای آرتروز مچ پا

فیزیوتراپی بخش مهمی از برنامه درمانی آرتروز پا و مچ پا است. تمرینات فیزیوتراپی مچ پا یا پا می توانند به کاهش درد، بهبود تحرک و تقویت عضلات اطراف مفصل کمک کند. برای درمان آرتروز پا و مچ پا می توان از چندین تکنیک مختلف فیزیوتراپی استفاده کرد. این تمرینات شامل:

1_ تقویت دامنه حرکتی

این تمرینات به حرکت مفاصل و جلوگیری از سفت شدن آنها کمک می کنند. آنها ممکن است شامل حرکت دادن مچ پا در جهات مختلف یا استفاده از یک تخته تکان دهنده یا بالشتک تعادل باشد.

2_ تمرینات تعادلی

این تمرینات به بهبود تعادل و هماهنگی شما کمک می کند که می تواند به جلوگیری از سقوط کمک کند. آنها ممکن است شامل ایستادن روی یک پا یا راه رفتن روی یک سطح ناهموار باشد.

3_ تمرینات تقویتی

این تمرینات به ساخت ماهیچه های اطراف مفصل کمک می کند که می تواند به حمایت از آن و کاهش درد مچ پا کمک کند. آنها ممکن است شامل استفاده از وزنه ها، نوارهای الاستیک یا دستگاه های مقاومتی باشند.

4_ درمان دستی

در منوال تراپی یا درمان دستی، فیزیوتراپیست با استفاده از دستان خود برای ماساژ و دستکاری مفصل استفاده می‌کند. این می تواند به کاهش درد و بهبود تحرک کمک کند.

5_ تکنیک های مدیریت درد

این تکنیک ها می توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند، که در برخی موارد شامل استفاده از کیسه های یخ یا کیسه های حرارتی باشند.

تمرینات فیزیوتراپی خاص که برای شما مناسب است، به نیازهای فردی و شدت آرتروز شما بستگی دارد. فیزیوتراپیست شما با شما همکاری خواهد کرد تا یک برنامه درمانی شخصی را ایجاد کند که برای شما مناسب باشد.

در ویدئو زیر دکتر سعید مزین در مورد توالت ایرانی بهتر است یا فرنگی توضیح می دهند:

درمان های خانگی آرتروز مچ پا

درمان های خانگی نمی توانند غضروف آسیب‌دیده را ترمیم کنند، اما در موارد خفیف تا متوسط می توانند به کنترل درد، کاهش خشکی و حفظ حرکت مفصل کمک کنند. فعالیت بدنی مناسب و تمرینات خانگی نیز بخشی از رویکرد غیرجراحی درمان آرتروز مچ پا محسوب می‌شوند.

راهنمای جدید آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا نیز برای افراد مبتلا به آرتروز علامت دار خفیف تا متوسط که تمایلی به جراحی ندارند، ورزش و برنامه تمرینی خانگی را به عنوان یکی از گزینه های درمانی مطرح کرده است؛ البته شواهد موجود همچنان محدود است.

در خانه می توان به چند نکته توجه کرد:

  • فعالیت کم‌فشار داشته باشید: پیاده روی متناسب با توان فرد، دوچرخه ثابت یا شنا معمولا فشار کمتری نسبت به فعالیت های پرشی و دویدن به مفصل وارد می کنند.
  • فعالیت هایی که درد را تشدید می کنند کاهش دهید: کاهش فعالیت به معنی بی حرکتی کامل نیست؛ بی تحرکی طولانی می تواند خشکی مفصل را بیشتر کند.
  • از کفش مناسب استفاده کنید: کفش راحت و حمایتی می تواند فشار واردشده به مچ را کاهش دهد.
  • وزن بدن را در محدوده مناسب حفظ کنید: کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن می تواند فشار واردشده به مفاصل اندام تحتانی را کاهش دهد.
  • تمرینات دامنه حرکتی و کششی را منظم انجام دهید: این تمرینات به حفظ انعطاف پذیری مچ کمک می کنند.

اگر درد شدید است یا انجام یک تمرین باعث افزایش قابل توجه درد و تورم می شود، بهتر است تمرین متوقف شده و برنامه ورزشی با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تنظیم شود.

ورزش برای درمان آرتروز 

ورزش های ملایمی که به مچ پا فشاری وارد نمی کنند، توسط کارشناسان فیزیوتراپی توصیه می‌شوند، مانند:

آنها همچنین توصیه می کنند از برخی ورزش ها مانند کیک بوکسینگ و فوتبال اجتناب کنید و فعالیت های پرتحرک مانند دویدن یا تنیس را محدود کنید. علاوه بر این، فیزیوتراپیست ها می توانند یک برنامه ورزشی فردی برای افزایش دامنه حرکتی، انعطاف پذیری و قدرت مچ پا ارائه دهند.

شما همچنین می توانید تمرینات دامنه حرکتی را در خانه انجام دهید. آنها باید عضلات خود را به آرامی و با هدف کشش جزئی حرکت دهند. افراد نباید زیاده روی کنند یا از نقطه درد خود پیش‌روی کنند. بهتر است قبل از شروع هر تمرین جدید با پزشک مشورت کنید.

به عنوان یک قاعده کلی، متخصصان توصیه می کنند که تمرینات دامنه حرکتی را 3 تا 10 بار در روز انجام دهید. فرد باید در حین انجام این تمرینات بنشیند و وضعیت بدنی خوبی داشته باشد و پاهای خود را روی زمین قرار دهد. در زیر چند گزینه وجود دارد:

تمرینات کششی برای آرتروز مچ پا

تمرینات کششی با هدف حفظ دامنه حرکتی مچ و کاهش خشکی مفصل انجام می‌شوند. در آرتروز مچ پا، تمرین باید آرام، کنترل‌شده و بدون ایجاد درد شدید باشد. تمرینات دامنه حرکتی و کششی از اجزای رایج برنامه‌های ورزشی برای آرتروز هستند و می‌توانند در کنار تمرینات تقویتی مورد استفاده قرار گیرند.

چند تمرین ساده عبارت‌اند از:

کشش ساق پا در حالت ایستاده

روبه‌روی دیوار بایستید و دست‌ها را روی آن قرار دهید. یک پا را کمی عقب‌تر قرار دهید و بدون بلند شدن پاشنه از زمین، زانوی پای جلو را به‌آرامی خم کنید تا در ساق پای عقب احساس کشش ملایمی ایجاد شود. چند ثانیه در این وضعیت بمانید و سپس پاها را جابه‌جا کنید.

حرکت دادن مچ پا

در حالت نشسته، پا را کمی از زمین جدا کنید و مچ را به‌آرامی به سمت بالا و پایین حرکت دهید. سپس می‌توانید مچ را به شکل دایره‌ای و با دامنه حرکتی راحت حرکت دهید. هدف این تمرین حفظ حرکت مفصل است، نه ایجاد کشش شدید.

کشش با حوله

در حالت نشسته، حوله‌ای را دور قسمت جلویی پا قرار دهید و دو سر آن را با دست بگیرید. بدون وارد کردن فشار زیاد، حوله را به‌آرامی به سمت خود بکشید تا در پشت ساق و اطراف مچ کشش ملایمی احساس شود.

اگر آرتروز شدید باشد، مچ به‌شدت متورم باشد یا فرد سابقه آسیب جدی و جراحی داشته باشد، بهتر است پیش از شروع تمرینات، برنامه مناسب توسط متخصص تعیین شود. هدف از ورزش در این شرایط، حفظ حرکت و عملکرد مفصل بدون تشدید علائم است.

کلینیک فیزیوتراپی خانه سلامت، سعید مزین 

سوالات متداول درباره آرتروز مچ پا

برای آرتروز مچ پا چه باید کرد؟

درمان آرتروز مچ پا به شدت بیماری و میزان آسیب مفصل بستگی دارد. معمولا ابتدا از روش‌هایی مانند ورزش و فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت و کفش، کاهش وزن در صورت نیاز و دارو برای کنترل درد استفاده میشود. در موارد شدید و مقاوم به درمان، جراحی ممکن است مطرح شود.

آیا آرتروز باعث ورم مچ پا میشود؟

بله. آرتروز می تواند باعث التهاب و تورم اطراف مفصل مچ پا شود و معمولا تورم با درد، خشکی و کاهش دامنه حرکتی همراه است.

آیا آرتروز پا درمان دارد؟

آرتروز معمولا درمان قطعی برای بازسازی غضروف آسیب دیده ندارد، اما با روش های مناسب می توان درد و خشکی را کاهش داد و عملکرد مفصل را حفظ کرد. فیزیوتراپی، ورزش، کنترل وزن، دارو و در موارد پیشرفته جراحی از گزینه های درمانی هستند.

آیا سلول درمانی برای مچ پا موثر است؟

در حال حاضر شواهد قابل‌اعتماد و کافی برای اثربخشی سلول درمانی داخل مفصل در آرتروز مچ پا وجود ندارد. راهنمای جدید آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) نیز این روش را به‌عنوان درمان اثبات شده توصیه نمی کند و آن را همچنان در حوزه درمان های تحقیقاتی میداند.

آیا فیزیوتراپی برای آرتروز مچ پا موثر است؟

بله. فیزیوتراپی می‌تواند به بهبود دامنه حرکتی، تقویت عضلات اطراف مچ، بهبود راه رفتن و کاهش علائم کمک کند و به ویژه در آرتروز خفیف تا متوسط یکی از گزینه های درمانی غیر جراحی است.

آیا آرتروز مچ پا باعث درد هنگام راه رفتن میشود؟

بله. درد آرتروز مچ پا معمولا هنگام راه رفتن و فعالیت بیشتر میشود و ممکن است با پیشرفت بیماری، ایستادن طولانی یا فعالیت های روزمره نیز دشوارتر شود.

آیا آرتروز مچ پا نیاز به جراحی دارد؟

خیر، همه افراد مبتلا به آرتروز مچ پا به جراحی نیاز ندارند. جراحی معمولا زمانی بررسی میشود که درد و محدودیت عملکرد شدید باشد و درمان های غیر جراحی نتوانند علائم را به اندازه کافی کنترل کنند.

  • عضو بنیاد ملی نخبگان
  • رتبه ۱ دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
  • رتبه ۲ آزمون تخصصی فیزیوتراپی
  • اولین دیپلمات رسمی متد مالیگان در ایران از نیوزلند
  • بورد تخصصی منوال تراپی از دانشگاه جورجیا آمریکا
  • متخصص آسیب ورزشی از دانشگاه علوم پزشکی تهران
  • دارای گواهینامه فیزیوتراپیست تیم از فدراسیون پزشکی ورزشی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *