ساییدگی زانو همان آرتروز است؟ تفاوت و نحوه تشخیص
- دستهبندی: مقالات عمومی فیزیوتراپی
- نویسنده: ستاره صدقی
شده بعد از مدتی نشستن، وقتی از جایتان بلند می‌شوید، احساس کنید زانویتان خشک شده و چند قدم اول را به‌سختی بردارید؟ یا موقع بالا رفتن از پله‌ها زانودرد بگیرید و گاهی صدای قرچ‌قرچ از مفصلتان بشنوید؟ این علائم ممکن است شما را به فکر ساییدگی زانو بیندازند.
البته شدت درد همیشه با میزان آسیب مفصل یکسان نیست. ممکن است کسی در عکس زانو تغییرات زیادی داشته باشید، اما درد چندانی احساس نکنید و فرد دیگری با تغییرات کمتر، حتی هنگام راه رفتن اذیت شود.
اما ساییدگی زانو چیست، چرا اتفاق می‌افتد و چطور می‌توان درد و محدودیت حرکت ناشی از آن را کمتر کرد؟ در این مقاله از مجله کلینیک خانه سلامت، به این سؤال‌ها پاسخ می‌دهیم و نقش فیزیوتراپی در بهبود عملکرد زانو را بررسی می‌کنیم.
ساییدگی زانو چیست و آیا همان آرتروز زانو است؟
ساییدگی زانو همان اصطلاحی است که بیشتر افراد برای توصیف آرتروز زانو یا استئوآرتریت زانو استفاده می‌کنند. در این بیماری، تغییراتی تدریجی در ساختار مفصل اتفاق می‌افتد. غضروفی که سطح انتهای استخوان‌ها را می‌پوشاند ممکن است نازک‌تر و ناهموارتر شود. هم‌زمان، استخوان زیر غضروف و سایر بافت‌های مفصل نیز ممکن است تغییر کنند.
به همین دلیل، آرتروز فقط به ازبین‌رفتن غضروف محدود نیست. مفصل زانو مجموعه‌ای از ساختارهاست که در کنار یکدیگر حرکت را امکان‌پذیر می‌کنند و تغییر در هرکدام از آن‌ها می‌تواند بر عملکرد زانو تأثیر بگذارد.
ساییدگی غضروف زانو چگونه اتفاق می‌افتد؟
غضروف مثل یک لایه نرم و صاف روی انتهای استخوان‌های زانو قرار گرفته و کمک می‌کند مفصل هنگام حرکت به‌راحتی کار کند. در ساییدگی غضروف زانو، این لایه به‌مرور نازک‌تر و ناهموارتر می‌شود. گاهی استخوان زیر غضروف هم تغییر می‌کند و ممکن است برجستگی‌های استخوانی کوچکی در اطراف مفصل ایجاد شوند.
البته این تغییرات معمولاً به‌آرامی اتفاق می‌افتند و همیشه دردناک نیستند. حتی ممکن است در عکس زانو نشانه‌های ساییدگی دیده شود، اما فرد هنگام راه رفتن یا انجام کارهای روزانه مشکل خاصی نداشته باشد.
تفاوت ساییدگی زانو و آرتروز زانو چیست؟
شاید شنیده باشید که یک نفر می‌گوید زانویم ساییده شده و دیگری می‌گوید آرتروز زانو دارم. در واقع، ساییدگی زانو همان آرتروز است و معمولاً هر دو به یک مشکل اشاره دارند. تفاوت فقط در اصطلاحی است که استفاده می‌کنیم. ساییدگی بیشتر به نازک شدن و فرسایش غضروف اشاره دارد، اما آرتروز مفصل زانو اصطلاح پزشکی دقیق‌تری است که تغییرات استخوان و سایر بافت‌های مفصل را هم شامل می‌شود.
پس اگر پزشک به شما گفته استئوآرتریت دارید، منظورش معمولاً همان چیزی است که به نام ساییدگی زانو می‌شناسید.
علائم ساییدگی زانو چیست و چطور خود را نشان می‌دهد؟
علائم ساییدگی زانو معمولاً کم‌کم ظاهر می‌شوند و شدت آن‌ها در افراد مختلف متفاوت است. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:
- درد زانو هنگام راه رفتن یا بالا رفتن از پله
- خشکی زانو، به‌خصوص بعد از استراحت
- صدای تق‌تق یا قرچ‌قرچ هنگام حرکت
- ورم خفیف اطراف مفصل
- سخت شدن خم و صاف کردن زانو
- احساس ضعف یا خالی کردن زانو
- دشواری در بلند شدن از روی صندلی
این علائم ممکن است بعضی روزها بیشتر و بعضی روزها کمتر شوند و لزوماً همگی در یک فرد وجود ندارند.
درد ساییدگی زانو هنگام راه رفتن و بالا رفتن از پله
اگر موقع بالا رفتن از پله‌ها، بلند شدن از روی صندلی یا بعد از کمی پیاده‌روی زانویتان درد می‌گیرد، ممکن است این درد به آرتروز مربوط باشد. درد ساییدگی زانو معمولاً با فعالیت بیشتر می‌شود. مثلاً شاید اول پیاده‌روی مشکلی نداشته باشید، اما بعد از مدتی احساس درد کنید و مجبور شوید کمی استراحت کنید.
البته شدت درد همیشه با میزان ساییدگی در عکس زانو ارتباط ندارد. ممکن است تغییرات مفصل زیاد باشد، اما درد کمی احساس کنید یا برعکس. به همین دلیل، پزشک علاوه بر عکس، علائم و وضعیت حرکت زانو را هم بررسی می‌کند.
خشکی زانو بعد از خواب یا نشستن طولانی
شده صبح که از خواب بیدار می‌شوید یا بعد از مدتی نشستن بلند می‌شوید، احساس کنید زانویتان خشک شده و به‌سختی خم و راست می‌شود؟ این حالت در افراد مبتلا به آرتروز شایع است و معمولاً با چند دقیقه راه رفتن و حرکت دادن زانو بهتر می‌شود. خشکی زانو در آرتروز اغلب کمتر از ۳۰ دقیقه طول می‌کشد.
البته اگر خشکی مفصل مدت زیادی ادامه دارد یا چند مفصل هم‌زمان ورم کرده‌اند، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.
صدای قرچ‌قرچ، تورم و محدودیت حرکتی زانو
حتماً برایتان پیش آمده که موقع خم و راست کردن زانو صدای تق‌تق یا قرچ‌قرچ بشنوید. این صداها همیشه نشانه آرتروز نیستند و حتی در زانوی سالم هم شنیده می‌شوند. اما اگر همراه با صدا، زانویتان درد می‌گیرد، ورم می‌کند یا مثل قبل خم و راست نمی‌شود، بهتر است علت آن بررسی شود.
بعضی افراد هم احساس می‌کنند زانویشان موقع راه رفتن خالی می‌کند یا هنگام بلند شدن از صندلی قدرت کافی ندارند. این حالت همیشه به معنای آسیب رباط یا مینیسک زانو نیست و گاهی به ضعف عضلات مربوط می‌شود.
در چنین شرایطی، فیزیوتراپیست با بررسی قدرت عضلات، میزان حرکت زانو و تعادل بدن می‌تواند تمرین‌های مناسبی برای کاهش محدودیت‌ها پیشنهاد دهد.
علت ساییدگی زانو؛ چه عواملی احتمال آن را بیشتر می‌کنند؟
اگر می‌خواهید بدانید علت ساییدگی زانو چیست، باید بگوییم که معمولاً نمی‌توان فقط یک دلیل برای آن پیدا کرد.
- سن
- اضافه‌وزن
- آسیب‌های قبلی زانو
- سابقه خانوادگی
فشارهایی که در طول سال‌ها به مفصل وارد می‌شوند همگی می‌توانند احتمال آرتروز را بیشتر کنند. البته داشتن این عوامل به این معنا نیست که حتماً دچار ساییدگی زانو می‌شوید.
افزایش سن و ساییدگی زانو
هرچه سن بالاتر می‌رود، احتمال ساییدگی زانو هم بیشتر می‌شود؛ چون با گذشت زمان، بافت‌های مفصل تغییر می‌کنند و ممکن است ترمیم آن‌ها سخت‌تر شود. بااین‌حال، افزایش سن و ساییدگی زانو همیشه به هم وابسته نیستند. حتماً افراد مسنی را دیده‌اید که بدون زانودرد پیاده‌روی می‌کنند، درحالی‌که بعضی جوان‌ترها به دلیل آسیب‌های قبلی زانو دچار آرتروز شده‌اند.
پس قرار نیست هرکسی که سنش بالا می‌رود، حتماً زانودرد یا ساییدگی مفصل را تجربه کند.
چاقی و فشار بیشتر روی مفصل زانو
هرچه وزن بدن بیشتر باشد، زانوها هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا انجام کارهای روزانه فشار بیشتری تحمل می‌کنند. اضافه‌وزن همچنین می‌تواند از طریق افزایش التهاب در بدن، روی سلامت مفصل تأثیر بگذارد. اگر اضافه‌وزن دارید، حتی کاهش مقداری از وزن بدن هم ممکن است به کمتر شدن زانودرد و راحت‌تر حرکت کردن کمک کند. البته قرار نیست فقط با لاغر شدن مشکل زانو برطرف شود. معمولاً ترکیب کاهش وزن با ورزش و تمرین‌های مناسب، نتیجه بهتری دارد.
آسیب قبلی و آرتروز زانو
اگر قبلاً رباط یا مینیسک زانویتان آسیب دیده یا دچار شکستگی مفصل شده‌اید، احتمال دارد در سال‌های بعد بیشتر در معرض آرتروز باشید. البته هر زانودردی که بعد از یک آسیب قدیمی احساس می‌کنید، لزوماً به معنای ساییدگی زانو نیست. مثلاً بعضی از علائم پارگی مینیسک زانو شبیه نشانه‌های آرتروز هستند.
به همین دلیل، بهتر است علت درد با معاینه مشخص شود تا درمان متناسب با مشکل زانو انتخاب شود.
ضعف عضلات و فشارهای تکراری روی زانو
عضلات ران و اطراف لگن کمک می‌کنند هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا حفظ تعادل، زانو عملکرد بهتری داشته باشد. وقتی این عضلات ضعیف می‌شوند، ممکن است انجام همین کارهای ساده هم سخت‌تر شود.
از طرفی، فعالیت‌هایی که فشار زیادی به‌طور مداوم به زانو وارد می‌کنند، مثل بعضی کارهای سنگین یا ورزش‌های پرفشار، می‌توانند احتمال آرتروز را بیشتر کنند.
در چنین شرایطی، فیزیوتراپی با تمرین‌های تقویتی و اصلاح نحوه حرکت کمک می‌کند عضلات بهتر از زانو حمایت کنند و فرد کارهای روزانه‌اش را با درد و محدودیت کمتری انجام دهد.
آیا ساییدگی زانو در جوانی هم اتفاق می‌افتد؟
بله، ساییدگی زانو فقط مخصوص افراد مسن نیست و گاهی در سنین جوانی هم اتفاق می‌افتد. مثلاً اگر قبلاً رباط یا مینیسک زانویتان آسیب جدی دیده باشد، ممکن است سال‌ها بعد بیشتر در معرض آرتروز قرار بگیرید. سابقه خانوادگی و بعضی بیماری‌های زمینه‌ای هم می‌توانند در این موضوع نقش داشته باشند.
البته هر زانودردی در جوانی به معنای ساییدگی نیست. گاهی درد جلوی زانو به مشکلات کشکک، تاندون‌ها یا نحوه حرکت مفصل مربوط می‌شود.
به همین دلیل، بهتر است قبل از شروع درمان، علت درد مشخص شود. بسته به مشکل، فیزیوتراپی می‌تواند با تمرین‌های تقویتی، تعادلی و اصلاح الگوی حرکت به کاهش درد و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های ورزشی کمک کند.
ساییدگی کشکک زانو چه تفاوتی با آرتروز سایر قسمت‌های زانو دارد؟
ساییدگی کشکک زانو یعنی آرتروز در قسمتی از مفصل ایجاد شده که پشت کشکک با استخوان ران در تماس است. برخلاف آرتروز بخش‌های دیگر زانو، درد این نوع ساییدگی بیشتر در جلوی زانو احساس می‌شود.
البته هر دردی در جلوی زانو به معنای ساییدگی کشکک نیست. مشکلاتی مثل نرمی غضروف کشکک یا درد کشککی‌رانی هم می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند. در این شرایط، فیزیوتراپی با تقویت عضلات ران و لگن، اصلاح نحوه حرکت و تنظیم شدت فعالیت‌ها می‌تواند به کاهش درد و بهتر شدن عملکرد زانو کمک کند.
درجات ساییدگی زانو؛ از آرتروز خفیف تا شدید
وقتی پزشک می‌گوید آرتروز زانویتان خفیف یا شدید است، معمولاً به تغییراتی اشاره دارد که در عکس رادیولوژی دیده می‌شوند. برای مشخص کردن این تغییرات، از یک درجه‌بندی پزشکی به نام Kellgren–Lawrence استفاده می‌شود.
البته درجات ساییدگی زانو همیشه نشان‌دهنده میزان درد نیستند. ممکن است فردی با آرتروز خفیف درد زیادی داشته باشد، اما شخص دیگری با ساییدگی شدیدتر همچنان راحت راه برود.
در جدول زیر می‌توانید تفاوت درجه‌های آرتروز زانو را ببینید:
| درجه | وضعیت زانو |
| درجه ۰ | زانو طبیعی است و نشانه‌ای از آرتروز دیده نمی‌شود. |
| درجه ۱ | احتمال تغییرات بسیار خفیف و ایجاد برجستگی‌های کوچک استخوانی وجود دارد. |
| درجه ۲ | برجستگی‌های استخوانی مشخص دیده می‌شوند و ممکن است فاصله مفصلی کمی کاهش یافته باشد. |
| درجه ۳ | فاصله مفصلی به‌وضوح کمتر شده و تغییرات استخوانی بیشتری دیده می‌شود. |
| درجه ۴ | فاصله مفصلی به‌شدت کاهش یافته و تغییرات قابل‌توجهی در استخوان‌ها ایجاد شده است. |
نکته: انتخاب درمان فقط به درجه آرتروز بستگی ندارد؛ شدت درد، توانایی حرکت و شرایط فرد هم اهمیت دارند.
ساییدگی خفیف زانو و آرتروز درجه ۱
در مراحل اولیه ساییدگی زانو، ممکن است فقط بعد از پیاده‌روی طولانی یا فعالیت زیاد کمی درد احساس کنید. بعضی افراد هم هیچ علامتی ندارند و اتفاقی در عکس زانو متوجه تغییرات مفصل می‌شوند.
اگر درد یا محدودیت حرکتی داشته باشید، فیزیوتراپی با تمرین‌های تقویتی و تنظیم فعالیت‌های روزانه کمک می‌کند زانویتان بهتر کار کند و بدون نیاز به استراحت طولانی، تحرک خود را حفظ کنید.
آرتروز متوسط و درجه ۲ و ۳ زانو
در آرتروز درجه ۲ و ۳، تغییرات مفصل بیشتر می‌شوند و ممکن است هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا بلند شدن از صندلی، درد و سختی بیشتری احساس کنید. در این مرحله، فیزیوتراپی با تمرین‌های تقویتی، حرکات کششی و فعالیت‌هایی مثل پیاده‌روی یا دوچرخه ثابت، متناسب با توانایی فرد، به کاهش درد و بهتر شدن حرکت زانو کمک می‌کند.
البته نوع و شدت تمرین‌ها فقط به درجه آرتروز بستگی ندارد و باید با توجه به میزان درد و شرایط زانو انتخاب شود.
ساییدگی شدید زانو و آرتروز درجه ۴
در ساییدگی شدید زانو، ممکن است درد و خشکی مفصل آن‌قدر زیاد شود که حتی راه رفتن، بالا رفتن از پله یا انجام کارهای ساده روزانه برایتان سخت باشد. البته آرتروز درجه ۴ همیشه به معنای نیاز به جراحی نیست. بعضی افراد همچنان می‌توانند با فیزیوتراپی، تمرین‌های سبک و استفاده از وسایل کمکی، درد و محدودیت حرکتشان را بهتر مدیریت کنند.
اگر هم پزشک تعویض مفصل زانو را پیشنهاد دهد، فیزیوتراپی قبل از عمل می‌تواند به حفظ قدرت عضلات و آمادگی بیشتر برای دوران بهبودی کمک کند.
ساییدگی زانو چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص آرتروز زانو معمولاً با بررسی علائم و معاینه آغاز می‌شود.
- پزشک درباره محل درد، زمان شروع، فعالیت‌های تشدیدکننده، خشکی مفصل و محدودیت‌های روزانه سؤال می‌کند.
- سپس دامنه حرکت، وضعیت مفصل و در صورت نیاز قدرت عضلات و ثبات زانو بررسی می‌شوند.
- در بعضی افراد، شرح حال و معاینه برای تشخیص بالینی کافی است. در شرایط دیگر ممکن است رادیوگرافی ساده درخواست شود.
- MRI معمولاً برای تشخیص روتین آرتروز ضروری نیست و بیشتر زمانی مطرح می‌شود که بررسی دقیق‌تر بافت‌های نرم یا احتمال بیماری دیگری اهمیت داشته باشد.
آیا با صدای زانو می‌توان ساییدگی را تشخیص داد؟
خیر. شنیدن صدای تق‌تق یا قرچ‌قرچ هنگام حرکت زانو به‌تنهایی برای تشخیص آرتروز کافی نیست. اگر صدا بدون درد یا محدودیت حرکت باشد، لزوماً نشانه بیماری نیست. اما اگر همراه با تورم، درد مداوم یا مشکل در حرکت زانو باشد، بهتر است علت آن بررسی شود.
آیا ساییدگی زانو قابل درمان است؟
وقتی پزشک می‌گوید غضروف زانویتان ساییده شده، احتمالاً اولین سؤالتان این است که آیا می‌شود زانو دوباره مثل قبل شود؟ واقعیت این است که در حال حاضر، روشی وجود ندارد که بتواند غضروف آسیب‌دیده را در همه افراد به‌طور کامل به حالت اولیه برگرداند. اما این به معنای آن نیست که باید با زانودرد کنار بیایید.
بسیاری از افراد با فیزیوتراپی، تمرین‌های مناسب، کنترل وزن در صورت نیاز و تغییر بعضی عادت‌های روزانه می‌توانند درد کمتری داشته باشند و راحت‌تر حرکت کنند. هدف از درمان ساییدگی زانو این است که درد کمتر شود، حرکت مفصل حفظ شود و بتوانید کارهای روزانه‌تان را با محدودیت کمتری انجام دهید.
فیزیوتراپی برای ساییدگی زانو چه کمکی می‌کند؟
اگر ساییدگی زانو باعث شده هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا بلند شدن از صندلی درد داشته باشید، فیزیوتراپی می‌تواند به شما کمک کند این کارها را راحت‌تر انجام دهید. در جلسات فیزیوتراپی، ابتدا وضعیت زانو، قدرت عضلات و محدودیت‌های حرکتی شما بررسی می‌شود. سپس فیزیوتراپیست با توجه به میزان درد و توانایی‌تان، تمرین‌هایی برای تقویت عضلات اطراف زانو، کاهش خشکی مفصل و بهتر شدن حرکت انتخاب می‌کند.
در واقع، هدف فیزیوتراپی فقط انجام چند حرکت ورزشی نیست؛ بلکه کمک می‌کند یاد بگیرید چطور فعالیت‌های روزانه‌تان را با درد کمتر و فشار مناسب‌تری روی زانو ادامه دهید.
تمرین‌درمانی و تقویت عضلات اطراف زانو
وقتی عضلات اطراف زانو، به‌خصوص عضلات جلوی ران و لگن، قوی‌تر باشند، انجام کارهایی مثل راه رفتن، بالا رفتن از پله و بلند شدن از صندلی راحت‌تر می‌شود. در فیزیوتراپی معمولاً تمرین‌ها از حرکت‌های ساده در حالت نشسته یا خوابیده شروع می‌شوند و با بهتر شدن قدرت عضلات، به‌تدریج تمرین‌های ایستاده و حرکات سخت‌تر به برنامه اضافه می‌شوند.
البته قرار نیست همه افراد تمرین‌های یکسانی انجام دهند. نوع حرکت، تعداد تکرار و شدت تمرین باید با توجه به میزان درد و توانایی زانو تنظیم شود.
تمرین‌های حرکتی و بهبود خشکی مفصل
اگر احساس می‌کنید زانویتان خشک شده و نمی‌توانید مثل قبل آن را راحت خم یا صاف کنید، تمرین‌های حرکتی می‌توانند به بهتر شدن این وضعیت کمک کنند. در فیزیوتراپی، این تمرین‌ها معمولاً با حرکات آرام و در محدوده‌ای که درد قابل‌تحمل باشد انجام می‌شوند تا زانو به‌تدریج راحت‌تر حرکت کند.
برای بعضی افراد، پیاده‌روی کوتاه یا رکاب زدن با دوچرخه ثابت هم می‌تواند به کاهش خشکی و حفظ حرکت زانو کمک کند.
تمرین تعادل و اصلاح الگوی راه رفتن
گاهی درد و ساییدگی زانو باعث می‌شود هنگام راه رفتن احساس کنید زانویتان خالی می‌کند یا نتوانید مثل قبل روی آن وزن بیندازید. بعضی افراد هم برای کمتر شدن درد، ناخودآگاه لنگ می‌زنند یا شکل راه رفتنشان را تغییر می‌دهند.
در این شرایط، فیزیوتراپیست با تمرین‌های تعادلی و حرکتی کمک می‌کند کنترل بیشتری روی زانویتان داشته باشید. تمرین‌هایی مثل بلند شدن از صندلی، راه رفتن با گام‌های کنترل‌شده و حفظ تعادل می‌توانند بخشی از برنامه درمان باشند.
اگر هم هنگام راه رفتن به عصا یا وسیله کمکی نیاز داشته باشید، روش صحیح استفاده از آن به شما آموزش داده می‌شود.
منوال‌تراپی و تکنیک‌های دستی
گاهی فیزیوتراپیست برای کمک به کاهش درد و بهتر شدن حرکت زانو از تکنیک‌های دستی یا منوال تراپی استفاده می‌کند. در این روش، حرکات کنترل‌شده‌ای روی مفصل و بافت‌های اطراف آن انجام می‌شود. البته منوال‌تراپی به‌تنهایی کافی نیست و در صورت استفاده، بهتر است در کنار تمرین‌درمانی و فعالیت بدنی مناسب قرار بگیرد.
روش‌هایی مثل TENS، اولتراسوند و لیزردرمانی هم ممکن است در بعضی مراکز استفاده شوند، اما شواهد کافی برای توصیه همیشگی آن‌ها به تمام افراد مبتلا به آرتروز زانو وجود ندارد. در مجموع، فیزیوتراپی برای زانودرد زمانی می‌تواند نتیجه بهتری داشته باشد که تمرین‌ها و روش‌های درمانی با توجه به شدت درد، وضعیت زانو و فعالیت‌هایی که می‌خواهید دوباره راحت انجام دهید، انتخاب شوند.
فیزیوتراپی در شرایط مختلف ساییدگی زانو چگونه انتخاب می‌شود؟
همه افرادی که آرتروز زانو دارند، به یک نوع درمان نیاز ندارند. ممکن است یک نفر فقط بعد از پیاده‌روی طولانی زانودرد بگیرد، اما فرد دیگری حتی برای بلند شدن از صندلی هم مشکل داشته باشد.
به همین دلیل، فیزیوتراپیست قبل از شروع درمان، میزان درد، قدرت عضلات، دامنه حرکت و کارهایی را که برایتان سخت شده‌اند بررسی می‌کند.
در جدول زیر می‌توانید ببینید فیزیوتراپی در شرایط مختلف ساییدگی زانو چه کمکی می‌کند.
| وضعیت زانو | هدف فیزیوتراپی | روش‌های قابل استفاده |
| ساییدگی خفیف با درد هنگام فعالیت | کاهش درد و تقویت عضلات | تمرین‌های قدرتی و آموزش تنظیم فعالیت |
| خشکی و محدودیت حرکت | راحت‌تر خم و صاف شدن زانو | تمرین‌های حرکتی و در صورت نیاز درمان دستی |
| ساییدگی کشکک زانو | کاهش فشار روی کشکک و کنترل بهتر حرکت | تقویت عضلات ران و لگن و اصلاح حرکات |
| احساس ضعف یا خالی کردن زانو | افزایش قدرت و تعادل | تمرین‌های قدرتی، تعادلی و کنترل حرکت |
| آرتروز متوسط با مشکل در راه رفتن | بهتر شدن قدرت و توان راه رفتن | تمرین‌های تقویتی، فعالیت هوازی و تمرین راه رفتن |
| آرتروز شدید با محدودیت روزانه | حفظ تحرک و استقلال فرد | تمرین‌های سبک متناسب با توان و آموزش استفاده از وسایل کمکی |
| پس از تعویض مفصل زانو | بازگشت تدریجی قدرت و حرکت | تمرین‌های بازتوانی طبق برنامه تیم درمان |
این روش‌ها فقط نمونه‌هایی از خدمات فیزیوتراپی هستند. برنامه نهایی باید با توجه به شرایط هر فرد انتخاب شود.
پی آر پی زانو و جراحی چه زمانی مطرح می‌شوند؟
اگر با ورزش، فیزیوتراپی و درمان‌های اولیه همچنان درد زیادی دارید و انجام کارهای روزانه برایتان سخت است، ممکن است پزشک روش‌های دیگری مثل تزریق یا جراحی را بررسی کند. البته تصمیم برای انجام این درمان‌ها فقط به درجه ساییدگی بستگی ندارد. شدت درد، وضعیت مفصل، شرایط جسمی و نتیجه درمان‌های قبلی هم اهمیت دارند.
آیا پی آر پی زانو برای آرتروز مؤثر است؟
پی آر پی زانو نوعی روش تزریقی است که در آن مقداری از خون خود فرد گرفته می‌شود و پس از جداسازی پلاسمای غنی از پلاکت، به مفصل زانو تزریق می‌شود. بعضی افراد پس از این تزریق کاهش درد را تجربه می‌کنند، اما نتیجه برای همه یکسان نیست. هنوز درباره میزان اثربخشی PRP در آرتروز زانو اختلاف‌نظر وجود دارد و نمی‌توان گفت این روش حتماً غضروف آسیب‌دیده را ترمیم می‌کند.
اگر پزشک پی آر پی را پیشنهاد دهد، بهتر است قبل از تصمیم‌گیری درباره نتیجه احتمالی، محدودیت‌ها و هزینه آن سؤال کنید. برای آشنایی بیشتر با مراحل انجام و کاربردهای این روش، می‌توانید صفحه پی آر پی زانو را مطالعه کنید.
چه زمانی تعویض مفصل زانو بررسی می‌شود؟
وقتی درد زانو شدید است، راه رفتن و انجام کارهای روزانه را مختل کرده و درمان‌های غیرجراحی هم به‌اندازه کافی کمک نکرده‌اند، ممکن است تعویض مفصل زانو مطرح شود. در این شرایط، متخصص ارتوپدی وضعیت زانو و سلامت عمومی فرد را بررسی می‌کند تا مشخص شود جراحی انتخاب مناسبی است یا نه.
فیزیوتراپی هم می‌تواند قبل و بعد از جراحی نقش مهمی داشته باشد. تمرین‌های قبل از عمل به حفظ قدرت عضلات کمک می‌کنند و تمرین‌های بعد از عمل برای بازیابی حرکت زانو، راه رفتن و انجام فعالیت‌های روزانه استفاده می‌شوند.
چگونه از ساییدگی زانو جلوگیری کنیم یا خطر آن را کاهش دهیم؟
نمی‌توان به‌طور کامل جلوی آرتروز زانو را گرفت؛ چون عواملی مثل افزایش سن و زمینه ژنتیکی در ایجاد آن نقش دارند. بااین‌حال، بعضی عادت‌های روزانه می‌توانند به سالم ماندن مفصل و کاهش خطر ساییدگی زانو کمک کنند.
حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی منظم
اضافه‌وزن فشار بیشتری به مفصل زانو وارد می‌کند، به‌خصوص هنگام راه رفتن و بالا رفتن از پله‌ها. به همین دلیل، حفظ وزن مناسب می‌تواند به کاهش فشار روی زانو کمک کند. در کنار آن، ورزش منظم باعث می‌شود عضلات اطراف زانو قوی‌تر شوند و مفصل عملکرد بهتری داشته باشد.
پیاده‌روی، دوچرخه ثابت و تمرین‌های قدرتی از فعالیت‌های مناسبی هستند که می‌توان با توجه به شرایط جسمی انجام داد. لازم نیست از همان ابتدا تمرین‌های سنگین انجام دهید. مهم این است که فعالیت را از سطح قابل‌تحمل شروع کنید و به‌تدریج ادامه دهید.
مراقبت از زانو پس از آسیب ورزشی
اگر قبلاً دچار پارگی رباط، آسیب مینیسک یا ضربه شدید به زانو شده‌اید، بهتر است دوره بازتوانی را جدی بگیرید. برگشتن به ورزش قبل از اینکه قدرت عضلات و کنترل زانو به‌اندازه کافی بهتر شده باشد، می‌تواند احتمال آسیب دوباره را افزایش دهد. فیزیوتراپی بعد از آسیب کمک می‌کند حرکت زانو، قدرت عضلات و تعادل به‌تدریج بهتر شود تا بتوانید با آمادگی بیشتری به فعالیت‌های قبلی برگردید.
البته حتی با بازتوانی مناسب هم نمی‌توان تضمین کرد که در آینده دچار آرتروز نخواهید شد.
چه ورزش‌هایی برای سالمندان مبتلا به آرتروز مناسب‌ترند؟
برای سالمندانی که آرتروز زانو دارند، ورزش باید به‌اندازه‌ای سبک باشد که قابل انجام باشد و در عین حال به حفظ قدرت عضلات و حرکت مفصل کمک کند.
بسته به شرایط فرد، تمرین‌های ساده تقویتی، پیاده‌روی کوتاه، شنا، دوچرخه ثابت و حرکات تعادلی می‌توانند گزینه‌های مناسبی باشند. برای مثال، بلند شدن آرام از صندلی و دوباره نشستن، یکی از تمرین‌هایی است که می‌تواند به تقویت عضلات ران و راحت‌تر انجام دادن فعالیت‌های روزانه کمک کند.
اگر فرد هنگام راه رفتن تعادل کافی ندارد یا احساس می‌کند زانویش خالی می‌کند، بهتر است تمرین‌ها را ابتدا با نظارت فیزیوتراپیست و حمایت مناسب انجام دهد. برای آشنایی با تمرین‌های بیشتر، می‌توانید صفحه ورزش برای زانو درد سالمندان را مطالعه کنید.
چه زمانی درد و تورم زانو نیاز به مراجعه فوری دارد؟
درد و خشکی زانو در افراد مبتلا به آرتروز شایع است، اما قرار نیست هر درد یا تورمی را به ساییدگی زانو نسبت دهیم. اگر زانویتان ناگهان به‌شدت متورم شد، قرمز و داغ بود یا همراه با درد شدید تب داشتید، باید سریع برای بررسی پزشکی اقدام کنید. این علائم گاهی می‌توانند نشانه عفونت مفصل یا مشکل جدی دیگری باشند.
در صورت مشاهده علائم زیر هم بهتر است ارزیابی فوری پزشکی انجام شود:
- درد شدید و ناگهانی همراه با تورم زیاد زانو
- قرمزی و داغ شدن زانو، به‌خصوص همراه با تب
- ناتوانی در ایستادن یا انداختن وزن روی پا
- تغییر شکل زانو بعد از زمین خوردن یا ضربه
- قفل شدن زانو به شکلی که نتوانید آن را خم یا صاف کنید
در این شرایط، انجام تمرین‌های خانگی یا منتظر ماندن برای بهتر شدن درد ممکن است باعث تأخیر در تشخیص مشکل اصلی شود.
چه زمانی برای فیزیوتراپی زانو اقدام کنیم؟
اگر زانودرد باعث شده کمتر راه بروید، هنگام بالا رفتن از پله‌ها مشکل داشته باشید یا بعد از نشستن طولانی به‌سختی بلند شوید، بهتر است برای بررسی وضعیت زانو اقدام کنید.
لازم نیست صبر کنید تا درد شدید شود. فیزیوتراپی می‌تواند به شناسایی ضعف عضلات، خشکی مفصل و مشکلات حرکتی کمک کند تا تمرین‌های مناسب‌تری برایتان انتخاب شوند. در کلینیک خانه سلامت، وضعیت زانو، قدرت عضلات و محدودیت‌های حرکتی شما بررسی می‌شود تا برنامه فیزیوتراپی متناسب با نیازهایتان طراحی شود.
اگر قصد شروع درمان دارید، می‌توانید درباره هزینه فیزیوتراپی و شرایط دریافت فیزیوتراپی در منزل در تهران اطلاعات بیشتری کسب کنید. همچنین برای آشنایی با خدمات فیزیوتراپی در مناطق مختلف تهران، می‌توانید صفحات بهترین کلینیک فیزیوتراپی در سعادت آباد و بهترین کلینیک فیزیوتراپی در زعفرانیه را ببینید.
سوالات متداول درباره ساییدگی زانو
آیا راه رفتن برای آرتروز زانو ضرر دارد؟
راه رفتن منظم و متناسب با توان فرد معمولاً مفید است و می‌تواند به حفظ حرکت و آمادگی بدنی کمک کند. اگر پیاده‌روی باعث تشدید قابل‌توجه درد می‌شود، بهتر است مدت و شدت فعالیت تنظیم شود.
آیا ساییدگی زانو باعث خالی کردن پا می‌شود؟
بعضی افراد مبتلا به آرتروز احساس خالی‌کردن یا ضعف زانو دارند. این حالت ممکن است با ضعف عضلات یا کاهش کنترل حرکت مرتبط باشد، اما برای مشخص‌شدن علت باید سایر مشکلات مفصل نیز بررسی شوند.
آیا ساییدگی زانو با استراحت کامل بهتر می‌شود؟
استراحت کوتاه هنگام تشدید درد ممکن است کمک‌کننده باشد، اما استراحت کامل و طولانی معمولاً توصیه نمی‌شود. حرکت و تمرین متناسب با توان فرد اغلب بخش مهمی از مدیریت آرتروز هستند.
